Sabtu, 09 Januari 2016

Tradisi Tiban

Tradisi Tiban
Adalah kesenian cambuk berdarah yang diadakan oleh Eyang Tumenggung Surontani Anyokrokusumo dari Katumenggungan Wajak. Pada masa pemerintahan Tumenggung Anyokrokusumo Tiban bertujuan untuk mencari bibit-bibit prajurit yang tangguh di Katumenggungan Wajak. Tetapi setelah Katumenggungan Wajak runtuh dan berubah menjadi Kabupaten Tulungagung, Tiban digunakan untuk meminta hujan bila terjadi kemarau panjang. Pemain Tiban pada masa Tumenggung Surontani Anyokrokusumo adalah rakyat Katumenggungan Wajak saat itu.  
Untuk bergabung menjadi pemain Tiban diperlukan keahlian khusus. Diantaranya harus terampil dan berani mencambuk didasari pada gerakan pencak silat. Selain itu pemain juga harus bisa menguasai ilmu kanuragan. Persiapan yang dilakukan sebelum hari H diantaranya adalah ritual pribadi “adus kramas” yang dilakukan oleh para pemain Tiban. Untuk pemain muda-muda mereka dilatih terlebih dahulu oleh seniornya. Pada zaman dahulu, para pemain langsung bermain di arena tanpa ada latihan. Sebelum Tiban dimulai, musik dipersiapkan terlebih dahulu. Kemudian satu persatu pemain maju ke arena pertandingan. Wasit dalam kesenian Tiban disebut Landang.  

Dalam kesenian Tiban pemain bertanding satu lawan satu. Pemain saling mencambuk lawannya satu sama lain sebanyak tiga kali secara bergantian. Jika salah satu pemain sudah merasa tubuhnya sudah tidak kuat lagi dan mundur dari arena, maka pemain itulah yang kalah. Pemain yang menang mendapat kehormatan dan menjadi kebanggan tersendiri. Kesenian Tiban juga ada di daerah lain, seperti Kediri, Trenggalek, Ponorogo dan Blitar.

Tradisi Sedekah Gunung Ing Boyolali

Sedekah Gunung 
Tradisi acara Luang Gunung Merapi tradisi sing dadi mudhun liwat generasi wiwit para leluhur.
''Acara ana upaya nguri-uri ( ngreksa ) adat sing rampung dawa ago. Lan, terus nganti saiki. Ing pet, tradisi acara acara Luang Gunung ngalab berkah wong ing lereng Gunung Merapi nyuwun donga lan kamakmuran kanggo masyarakat ''.

Miturut Hartono, acara iki minangka manifestation saka sukur marang Gusti Allah Kang Mahakwasa kanggo kabeh peparingé, kamakmuran lan kawilujengan ingkang dipun paringaken.

Acara njupuk Panggonan ing siji saka taun anyar Islam, karnaval wiwit karo kebo sirah lan ubo rampe saka Lencoh kantor desa Joglo Merapi. Joglo Merapi iki dianakaké maos legenda Gunung Merapi.


Bebarengan karo maca donga, wangun kidung-kidung pandonga iki uga ditembangaken. Sesaji ing ritial iki kalebu macem-macem ubo rampe. Sakliane sirah kebo ingkang wajib uga ana prentah, kurban, kaya conthong saka jagung beras, Brubus godhong Lumbu, gomok, acung-acung, bothok sempuro, pulsa, klobot rokok, bananas, kembang Kanthil, kunir, endhog, uga dhuwit recehan atus. Sawise acara rampung ing Joglo Merapi, nganti kepala prosesi menyang Buffalo saka wilayah Merapi Joglo Bubrah Market puncak Merapi. Sawise tekan ing lokasi sirah kebo lan oboe rampe sijine ing Panggonan. Rampung acara Luang Gunung. Acara uga ditandhani tradisi Luang Gunung kabeh-wengi pagelaran wayang dening Ki Joko Sunarno saka Karanggede. Miturut ngangkat muter 'Semar Mbangun Langit', uga njoget masyarat tradisional ing Slope antarane Gunung Merapi lan Merbabu.

Cerita Wayang Kurawa lan Pandhawa

KURAWA LAN PANDHAWA
Raden Dhestarastha iku putrane Begawan Abiyasa. Duwe adi loro aran Raden Pandudewanata lan Raden Yama Widura.
Raden Dhestarastra krama karo dewi Gendari. Kagungan putra cacahe satus, ing antarane Duryudana, dursasana, dursilawati, Durmuka, Durmaganti, Citraksa, Citraksi, Kartamarma lan isih akeh meneh.
Gandheng cacah satus mula diarani Sata Kurawa. Bala kurawa iku racake duwe watak dengki, srei, jail, methakil, daksiya sapadha-padha. Sing diagungake tumindak dursila. Gandheng Raden Destharastra kuwi wuta sing dadi ratu ana Ngastina Raden Pandhudewanata.
Raden Pandudewanata krama karo Dewi Kunthi lan Dewi Madrim. Putrane cacahe lima yaiku: Puntadewa utawa Yudistira ratu ing Ngamarta, Werkudara utawa Bratasena satriya ing Jodipati,sing panengah Janaka uga aran Arjuna satriya ing Madukara. Dene sing waruju kembar aran Nakula karo Sadewa. Nakula satriya ing Sawojajar lan Sadewa satriya ing Bumi Retawu. Putrane Raden Pandudewanata diarani pandhawa amarga cacahe lima.
Pandawa lan Kurawa duwe guru yaiku Begawan Durna saka padepokan Sokalima. Sadurunge Prabu Pandhudewanata seda meling karo Raden Destharastra supaya Ngastina besuk dipasrahake Pandhawa yen wis pada gedhe. Nanging Raden Destharastra mblenjani janji. Kraton dipasrahake marang raden Duryudana putrane sing gedhe dewe.
Pandhawa ora narimakake banjur njaluk baline kraton Ngastina. Prabu Duryudana sak sedulur cukeng ora gelem masrahake. Gandheng Kurawa kenceng ora gelem diajak apik-apikan, wusanane kapeksa Pandhawa ngrebut Kraton Ngastina sarana perang. Perange Kurawa lan Pandhawa mau diarani perang Barathayuda.


Jumat, 08 Januari 2016

Crita Wayang Srikandi

Srikandi
Dewi wara srikandi yaiku putri prabu drupada neng cempalareja. Wayah remaja putri dheweke ngguru manah nang raden arjuna. Bacut terus dheweke neng jupuk bojo saka arjuna. Asal nguga srikandi ngguru manah nang arjuna. Wayah pengantin arjuna karo dewi wara sumbadra, srikandi teka ndeleng, dheweke delok panggawe menyang-2 pengantin kuwi, kegereta srikandi pingin dadi manten.
Nang siji dina srikandi delok arjuna manah sing diwulangna nang rarasati, gundik sang arjuna, srikandi bacut terus teka ngguru manah nang rarasati. Ning sayekti kekarepan kuwi mung kanggo lantaran wae, ben bisa ketemu karo arjuna.

Panggawe srikandi sing mangkanaa iki dadekne murka dewi drupadi, permaisuri prabu puntadewa, kakang wedok srikandi didelok menawa panggawe srikandi kuwi ora becik.

Dewi wara srikandi dhisik dijambe saka raja prabu jungkungmardea neng negeri parangkubarja, nganti ramanda dewi wara srikandi prabu drupada tergiur tampa jamben kuwi, ning dewi wara srikandi bacut terus nggugat nang raden arjuna, dibelalah srikandi saka arjuna mawa jungkungmardea dipateni saka arjuna. Sakwise kuwi srikandi diperisteri saka arjuna karo kebiyasan kegedhen karo kawinan putera mawa puteri.

Aten-aten srikandi dadi aten-aten lanang, dhemen nang peperangan, diamargakne kuwi dheweke dipangarah puteri prajurit. Nganti periode wektu iki, wedok-wedok sing wani mbabagan mubarang hal sing ora becik, luwih-luwih sing babagan bangsa indonesia dipangarah srikandi.

Srikandi sawong puteri panjaga keamanan negeri madukara, yaiku negeri arjuna. Tembungan-tembungan srikandi enak dirungune lan kebak karo eseman. Wayah dheweke nesu ora kedelok kenesone kuwi, parandene nekakake wedi nang sapa uga.

Srikandi sawong puteri sing seneng nesu, ning keneson kuwi lekas reda. Sinyal menawa dheweke tengah nesu, merujaklah dheweke mawa dipangan sembari ngomong atos ora berkeputusan. Nek banget nesu, ana sinyal memecah barang barang pecah sigar, kabeh manuk perkutut kenduwen arjuna diucul-uculake. Nang wektu srikandi tengah nesu iki, bisa digambarke nang ukara dalang, sing gampang nggumuyokake pandeleng.


Dijero perang baratayudha srikandi diangkat bacut terus panglima perang mungsuh bisma., panglima perang kurawa, nganti bisma tewas sakane,

Srikandi sawong puteri perwira sing sanuli melindungi kebekten bojo, neng periode safe mawa neng periode perang. Jebulnaa menawa dewi srikandi sawong puteri prajurit, ora mung perang nang rutinitas perang, nuli neng nglan perang baratayudha berperang uga dadi prajurit perwira. Sakwise baratayudha srikandi tewas saka aswatama, anak durna, gulune dipenggal wayah dheweke tengah turu nyenyak.


Crita Wayang Lahire Anoman

Lahire Hanoman
Hanoman lair nang masa Tretayuga dadi putra Anjani, wanara wedok. Dhikik Anjani sawadine ngrupakne bidadari, nduwe jeneng Punjikastala. Ning amarga mubarang tumakne, dheweke lair menyang donya dadi wanara wedok. Tumakne kesebut bisa buyar yen dheweke bayen sawong putra sing ngrupakne penitisan Siwa. Anjani rabi karo Kesari, sawiji wanara perkasa. Bareng karo Kesari, Anjani nglakoke tapa menyang adhepan Siwa ben Siwa gelem menjelma sakanggo putra dekne kabeh.   
Amarga Siwa terkesan karo pemujaan sing dilakoke saka Anjani lan Kesari, dheweke mengabulkan permohonan dekne kabeh karo mudhun menyang donya dadi Hanoman.
Salah siji versi nyeritoke menawa pas Anjani tapa memuja Siwa, neng panggon liya, raja Dasarata nglakoke Putrakama Yadnya kanggo nyaka mudun. Pakolehe, dheweke nrima pirang-pirang panganan kanggo diparakne marang para bojone, banjur ana dina Rama bayen, Laksmana.
Bharata lan Satrugna. Dhuwur kekarepan dewata, sawiji manuk ngrebut panganan kesebut, lan nibakne dheweke neng dhuwur alas ana ngendi Anjani lagi tapa. Bayu, Sang dewa angin, ngiringaken panganan kesebut ben tiba neng tangan Anjani. Anjani mangan panganan kesebut, nuli laira Hanoman.
Hanoman ngadhep Rama-Sita-laksmanasalah siji versi ngomongke menawa Hanoman lair sacara ora sengaja amarga hubungan antara Bayu lan Anjani. Diceritoke menawa nang mubarang dina, Dewa Bayu ndeleng kayon Anjani, banjur dheweke memeluknya. Anjani nesu amarga rumangsa dilecehkan. Ning Dewa Bayu njawab menawa Anjani ora arep ternoda saka dhemokan Bayu.
Dheweke ngekep Anjani dudu neng awake, nanging ana sajroning atine. Bayu uga celathu menawa mbesuk Anjani arep bayen sawong putra sing kekuwatane setara karo Bayu lan paling cerdas neng antara para wanara.



Crita Wayang

Werkudara Lahir
Ksatria Bima utawa Bhimasena iku anak lanang nomer loro saka Pandu lan Dewi Kunti kang kalebu saka Pandawa Lima. Bima ugo anduweni asma sanes yaiku Werkudara. Tokoh pewayangan kang digambarake dening tokoh kang gagah perkasa, lan kasar dadi lawan kang medeni kanggo sopo wae kang dadi musuhe.
Ana ing kisah wayang mahabarata bagian Adiparwa diceritaake yen Pandu dikutuk dening Resi Kindama amerga tanpa sengaja mateni Resi Kidama kang anjelma dadi Kidang. Amerga kedadean iku, Dewi Kunti banjur njaluk keturunan saka Dewa Angin kang awujud Dewa Bayu. Saka Dewa Bayu punika Dewi Kunti banjur anduweni keturunan kang dijenengake Bima.
Amerga kalebu keturunan Dewa, kawit bocah Bima terkenal kuat lan ora ana bocah liya kang bisa nandingi kekuatane. Sikap Bima wektu bocah kang seneng jail dening ponakane yaiku Kurawa andadeke Duryadana kang kalebu Kurawa sengit lan dendam dening Bima. Malah kawit bocah Duryadana wis anduweni niat kanggo mateni Bima.
Ana ing cerita wayang Mahabarata Werkudara Lahir diceritakake ana ing sawijining dina wektu para Kurawa lan Pandawa lungo plesiran menyang kali Gangga, Duryudana weneh pangan lan nginum dening Bima kang sakdurunge wis dicampuri racun. Sawise Bima mangan lang nginum dumadakan dewe’e semaput. Ana ing wayah iku Duryadana kang wis duweni dendam dening Bima banjur ngencang Bima nganggo tali lan diseret menyang tengah kali kanti perahu cilik. 
Ana ing tengah kali kabeh awake Bima disembur Ulo kang akeh urip ana kali Gangga iku mau. Anehi semburan ulo kang cacahe akeh banget kui mau justru anggawe Bima sadar saka semaput. Sawise Bima sadar apa kang kedadean banjur dewe’e nguculi tali kang mlilit ana ing awake saha mateni ulo kang wis pada nyembur awake. Saka kunu ana siji Ulo kang bisa mlayu saka Bima lan wadul dening rajane kang aran Antaboga.
Krungu pawartos saka anak buahe, raja Antaboga banjur nemoni Bima lan paring nginuman ilahi. Saka nginuman iki diceritakake yen Bima tambah kuat lan bisa bali ana tlatah Astina Pura. Ngerteni Bima mulih kanti slamet Duryudana mangkel banget amerga Bima tasih urip.


Kegiatan Gotong Royong

Gotong Royong
istilah gotong royong biasane disebut gugur gunung. Gugur gunung yaiku nggambaraké kegiatane masyarakat sing padha rukun lan bebarengan ngewangi nggawe. Lumantar iki , akèh nilai moral sing bisa disinauni.

Biasane gugur gunung ditindakake pas dina minggu, preian, utawa sadurunge dino lan mengeti kamardikan . Reresik talang, nggawe dhalan, mbangun gerdu, uga nggawe jembatan kanggo aktivitas masyarakat Jawa. Umumé , gugur gunung dilakokkake kelompok, misale sak kampung utawa sak desa.